ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΑΣ Ο ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ ΚΑΙ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ ΠΙΚΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

Η τετραήμερη παραμονή στην Αθήνα (25-29 Δεκεμβρίου 1944) του Πρωθυπουργού της Μεγάλης Βρετανίας, Γουίνστον Τσώρτσιλ, άρχισε να αποδίδει καρπούς.

Πρώτη με­γάλη αλλαγή την οποία επέβαλε ο Τσώρτσιλ στα κόμματα και στο βασιλιά Γεώργιο ήταν η λειτουργία της αντιβασι­λείας ως απαραίτητου θεσμού για τη λειτουργία του πολι­τεύματος. Μάλιστα, ο Πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετα­νίας επέλεξε και το πρόσωπο, δηλαδή τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, Δαμασκηνό, ο οποίος καθιε­ρώθηκε ως αντιβασιλέας προτού ακόμα ορκιστεί. Και τού­το συνέβη όταν προήδρευσε, στις 26 Δεκεμβρίου 1944, της μεγάλης σύσκεψης στην οποία μετείχαν οι εκπρόσωποι ό­λων των Ελληνικών κομμάτων, οι εκπρόσωποι του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, οι εκπρόσωποι της αγγλικής Κυβέρνησης (Τσώρτσιλ, Ίντεν, Μακμίλαν), μαζί με τους Άγγλους στρατιωτικούς Σκόμπι, Αλεξάντερ κ.λπ. και τους πρεσβευτές στην Ελλάδα των ΗΠΑ, της Αγγλίας και της Σοβιετικής Ένωσης.

Ήδη μετά τη σύσκεψη, ο αρχιεπίσκοπος ήταν αντιβασι­λέας. Έπρεπε, όμως, να γίνει τυπικά και η ορκωμοσία. Η ορ­κωμοσία καθυστέρησε λίγο, γιατί έπρεπε να πειστεί και ο βα­σιλιάς Γεώργιος και να δώσει τη σχετική εντολή. Την υποχρέωση αυτή ανέλαβε προσωπικά ο Πρωθυπουργός της Μεγά­λης Βρετανίας.

Πράγματι, στις 30 Δεκεμβρίου 1944 ήρθε η εντολή από τον Γεώργιο και την επομένη έγινε η ορκωμοσία του Δαμά­σκηνου ως αντιβασιλέα της Ελλάδας.

Για την ιστορία πρέπει να πούμε ότι το τηλεγράφημα που έστειλε ο Γεώργιος διαβάστηκε στα μέλη του Υπουργι­κού Συμβουλίου, στους εκπροσώπους των κομμάτων και στα μέλη της Ιεράς Συνόδου.

Η τελετή της ορκωμοσίας έγινε επίσημα στο Υπουργείο Εξωτερικών, όπου ήταν παρόντες ο Πρωθυπουργός της χώ­ρας, Γεώργιος Παπανδρέου, τα μέλη του Υπουργικού Συμ­βουλίου, οι εκπρόσωποι των πολιτικών κομμάτων, τα μέλη της Ιεράς Συνόδου, εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμεων, ο αρχιστράτηγος Σκόμπι και τα μέλη του διπλωματικού σώ­ματος.

Μετά την ορκωμοσία του Δαμασκηνού ως αντιβασιλέα άρχισε η διαδικασία για την αντικατάσταση του Πρωθυ­πουργού Γεωργίου Παπανδρέου. Ήδη στο παρασκήνιο, α­πό την ημέρα της αναχώρησης του Τσώρτσιλ από την Ελλά­δα, λέγονταν πολλά. Μάλιστα κυκλοφορούσαν φήμες ότι ο Τσώρτσιλ είχε ορίσει και το διάδοχο του Παπανδρέου, που ήταν ο στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας.

Τυπικά, όμως, ο αντιβασιλέας έπρεπε να κάνει τις διαβουλεύσεις. Γι’ αυτό άρχισε να καλεί τους αρχηγούς των κομμάτων με τους οποίους συζήτησε το θέμα της αντικατά­στασης του Πρωθυπουργού. Ήδη, όμως, ο Δαμασκηνός εί­χε αποκρυσταλλωμένη γνώμη και συμφωνούσε με τους Άγγλους, οι οποίοι ήθελαν αλλαγή της Κυβέρνησης, όπως ή­θελαν και οι εκπρόσωποι του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ. Έτσι έπρεπε να θυ­σιαστεί η Κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου για να ε­πιτευχθεί κάποια συμφωνία με την Αριστερά. Στη βάση, ό­μως, αυτής της σκέψης, οι ευθύνες για τα Δεκεμβριανά θα βάραιναν την Κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου, γι’ αυ­τό ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος πρότεινε στον Δαμασκη­νό να ορκιστεί νέος Πρωθυπουργός, αλλά αντιπρόεδρος να είναι ο Παπανδρέου, ώστε να υπάρξει συνέχιση της πολιτι­κής της προηγουμένης Κυβέρνησης. Ωστόσο, ο Δαμασκη­νός είχε πάρει τις αποφάσεις του και στις 2 Ιανουαρίου 1945 έδωσε εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης στο στρατηγό Νι­κόλαο Πλαστήρα. Στη νέα Κυβέρνηση όχι μόνο δε μετείχε ο Παπανδρέου, αλλά και κανένας από τους Υπουργούς της προηγουμένης.

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος δέχτηκε την απόφαση του Δαμάσκηνου, αλλά έκανε και ένα πικρό σχόλιο λέγο­ντας τα εξής: «Με την απόφαση αυτή θα προβληθούμε στο παγκόσμιο κοινό εμείς – ο Παπανδρέου συγκεκριμένα και ε­γώ που είμαστε γνωστοί στο διεθνές κοινό – σαν εκείνοι που ήταν υπεύθυνοι για το κακό που έγινε και που η απομά­κρυνση τους σώζει την Ελλάδα. Οι ΕΛΑΣίτες, που αυτές τις ημέρες τσακίζονται οριστικά εδώ στην Αθήνα (και τσακίζο­νται όχι μόνον από τον αγγλικό στρατό, αλλά και από την ταξιαρχία μας και τα τριάντα ελληνικά τάγματα που οργα­νώσαμε μέσα σε τρεις εβδομάδες), θα βρουν πιθανόν την ευπρόσδεκτη γι’ αυτούς διέξοδο για να πουν ότι παραδίδουν τα όπλα όχι γιατί νικήθηκαν, αλλά γιατί έλειψαν από την Κυβέρνηση ο Παπανδρέου, ο Κανελλόπουλος και γενικά οι σημερινοί Υπουργοί. Και εμείς, που οκτώ μήνες τώρα πα­λεύουμε (εγώ, μάλιστα, πολλά χρόνια, παίρνοντας επάνω μου τόσες ευθύνες), θα παραχωρήσουμε τη θέση μας στον όμιλο εκείνων των πολιτικών που συστηματικά απέφυγαν έ­ως τώρα κάθε ευθύνη και που τίποτε άλλο δεν έκαναν πα­ρά να είναι αρνητικοί. Ας βγει αυτό σε καλό του τόπου και ας είναι πικρό το ποτήρι που πρόκειται να πιούμε».

Τελικά, παρά τις αντιδράσεις, η Κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα ορκίσθηκε την 3η Ιανουαρίου 1945 με την ακόλουθο σύνθεση:

Πρωθυπουργός Νικόλαος Πλαστήρας και προσωρινώς Υπουργός Στρατιωτικών.  Υπουργός Εξωτερικών Ιωάννης Σοφιανόπουλος και προσωρινώς Τύπου και Διαφωτίσεως. Υπουργός  Δικαιοσύνης ο Νικόλαος Κολυβάς.  Περικλής Ράλλης Υπουργός Εσωτερικών και προσωρινώς Παιδείας. Γεώργιος Σιδέρης Υπουργός Οικονομικών και προσωρινώς Εφοδιασμού  και Εργασίας.  Ιωάννης Γκλαβάνης  Υπουργός Γεωργίας και προσωρινώς Εθνικής Οικονομίας. Λουκάς Σακελλαρόπουλος , Υπουργός Δημοσίων Έργων και προσωρινώς Μεταφορών και Ταχυδρομείων -Τηλεγράφων και Τηλεφώνων. Μιχαήλ Μαυροκορδάτος Υφυπουργός παρά τω Προθυπουργώ . Γεώργιος Μελάς Υφυπουργός Εσωτερικών. Λεωνίδας Σπαής Υφυπουργός Στρατιωτικών . Θεόδωρος Κουντουριώτης Υφυπουργός Ναυτών και Εμπορικής Ναυτιλίας και Παναγιώτης Βήλας Υφυπουργός Αεροπορίας.

Βασίλης Μπεκίρης

  τ. Υφυπουργός