14/11/2013: Παγκόσμια μέρα Σακχαρώδη Διαβήτη

Στις 14 Νοεμβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα του Σακχαρώδη Διαβήτη, μια ασθένεια που αυξάνεται ραγδαία και έχει παγκόσμια εμβέλεια εμφάνισης. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ο συνολικός αριθμός των ατόμων με διαβήτη το 2000 ήταν 171 εκατομμύρια και αναμένεται να φτάσει τα 438 εκατομμύρια έως το 2030. Η χρόνια αυτή ασθένεια χαρακτηρίζεται από επιπλοκές στον μεταβολισμό των  μακροθρεπτικών συστατικών (υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λίπη).
Αιτιολογία της νόσου Η αιτιολογία της νόσου εστιάζεται σε διαταραχή είτε της έκκρισης ινσουλίνης είτε της δράσης της ή οφείλεται σε συνδυασμό τους και έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση σχετικής ή απόλυτης έλλειψης ινσουλίνης.

Μορφές του Σακχαρώδη Διαβήτη

Διακρίνονται δύο μορφές του σακχαρώδη διαβήτη, η πρωτοπαθής ή ιδιοπαθής, όπου τα αίτια της νόσου δεν είναι απολύτως γνωστά και συμβάλλουν αρκετοί παράγοντες στην δημιουργία της και η δευτεροπαθής, η οποία συνοδεύεται από πολλές καταστάσεις, όπως εκτεταμένη βλάβη του παγκρέατος.  

Πώς διαγιγνώσκεται;

Η διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη στηρίζεται στην ύπαρξη των κλασσικών συμπτωμάτων του διαβήτη, πολυουρία, πολυδιψία και ανεξήγητη απώλεια βάρους, αλλά και στα υψηλά επίπεδα γλυκόζης του αίματος μετά από βιοχημικές εξετάσεις. Πιο συγκεκριμένα, η τυχαία μέτρηση της γλυκόζης του αίματος χωρίς νηστεία θα πρέπει να είναι ≥200 mg/dl ενώ σε περίπτωση νηστείας τουλάχιστο 8 ωρών η γλυκόζη θα πρέπει να είναι ≥126 mg/dl. Τα φυσιολογικά επίπεδα της γλυκόζης νηστείας του πλάσματος είναι  Κατηγορίες Η νόσος αυτή ταξινομείται σε 4 κύριες κατηγορίες όπως φαίνεται παρακάτω: Τύπος 1 : σ’ αυτό τον τύπο διαβήτη έχουμε καταστροφή των β-κυττάρων του παγκρέατος, όπου πραγματοποιείται  η σύνθεση της ινσουλίνης, της ορμόνης που συμβάλλει στη ρύθμιση της γλυκόζης στον οργανισμό μας. Η καταστροφή αυτών των κυττάρων συνεπάγεται με απόλυτη ένδεια ινσουλίνης στον οργανισμό. Εμφανίζεται συνήθως σε νεαρές ηλικίες. Ανάλογα με την αιτιολογία της νόσου ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 χωρίζεται σε: a) Ανοσολογικής αιτιολογίας: τα αίτια είναι τοξικά είτε οφείλονται σε ιογενείς παράγοντες. b) Ιδιοπαθής : δεν υπάρχουν σαφή αίτια, ούτε ενδείξεις αυτοανοσίας στο άτομο. Τύπος 2 : περιλαμβάνει ένα μεγάλο φάσμα συνδυασμών από την αντίσταση στην ινσουλίνη με σχετική ένδεια ινσουλίνης μέχρι την διαταραχή της έκκρισης ινσουλίνης με μικρότερη ινσουλινοαντίσταση. Αυτός ο τύπος διαβήτη μπορεί να υπάρχει γα χρόνια στο άτομο και να δρα ασυμπτωματικά και συνήθως εκδηλώνεται σε μεγάλη ηλικία με ένα προσυμπτωματικό έλεγχο. Οι παράγοντες εμφάνισης του είναι γενετικοί – κληρονομικοί, όπου υπάρχει διαταραχή στην έκκριση της ινσουλίνης και αντίσταση σ αυτή, είτε περιβαλλοντικοί, στους οποίους περιλαμβάνεται ο καθιστικός τρόπος ζωής  η μεγάλη ηλικία και η παχυσαρκία. Σακχαρώδης διαβήτης κύησης: είναι ένας ειδικός τύπος διαβήτη ,στον οποίο οι εγκυμονούσες εμφανίζουν για πρώτη φορά διαταραχές στη έκκριση της ινσουλίνης και ινσουλινοαντίσταση, χωρίς να έχουν νοσήσει πριν από την εγκυμοσύνη. Ο διαβήτης αυτός εξαφανίζεται μετά τον τοκετό αλλά υπάρχει πιθανότητα κατά 30% να εκδηλωθεί σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 μετά από 5-10 χρόνια. Ειδικοί τύποι διαβήτη: η αιτιολογία τους ποικίλει και βασίζεται σε γενετικές διαταραχές και σύνδρομα, λοιμώξεις, φάρμακα και παθήσεις ενδοκρινών αδένων. Η εμφάνιση τους πραγματοποιείται σε ηλικία μικρότερη των 25 ετών και χαρακτηρίζεται από διαταραχή στην έκκριση ινσουλίνης  χωρίς ινσουλινοαντίσταση, επομένως δεν είναι αναγκαία η χορήγηση για τη ρύθμιση τους.

Επιπτώσεις της πολύχρονης ύπαρξης της νόσου

Οι επιπτώσεις της πολύχρονης υπεργλυκαιμίας που χαρακτηρίζει τον σακχαρώδη διαβήτη εντοπίζονται στα νεφρά, στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, στις αρτηρίες και στα νεύρα. Αμφιβληστροειδής: παρατηρείται πάχυνση της μεμβράνης των αρτηριδίων και των τριχοειδών του χιτώνα και προκαλούνται ανευρύσματα, αιμορραγίες και βλάβες  στον αμφιβληστροειδή, με αποτέλεσμα την ελάττωση της όρασης ,που μπορεί να οδηγηθεί στην τύφλωση σε επιβαρυμένες περιπτώσεις. Νεφρά : εμφανίζεται διάχυτη πάχυνση μεμβράνης και υπερπλασία των κυττάρων. Στις μεσογειακές χώρες εμφανίζεται διάχυτη πάχυνση των μεμβρανών με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό την δημιουργία σφαιρικών στρογγυλών μαζών μέσα στα σπειράματα των νεφρών. Νευρικό σύστημα : παρατηρείται νευροπάθεια, η οποία χαρακτηρίζεται από διαταραχή των κυττάρων των περιφερικών νεύρων. Αυτό εκδηλώνεται με αισθητικές (αρθροπάθειες), κινητικές διαταραχές (αδυναμία, ατροφία μυών) αλλά και εκείνες του αυτόνομου νευρικού συστήματος (ορθοστατική υπόταση και διάρροια). Αγγεία : προσβάλλονται οι αρτηρίες, τα αρτηρίδια και τα τριχοειδή αγγεία από την νόσο και προκαλείται ισχαιμία εγκεφάλου, μυοκαρδίου ή των κάτω άκρων (διαβητικό πόδι) από την απόφραξη των αγγείων από αθήρωμα.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΝΟΣΟΥ

Η αντιμετώπιση της νόσου βασίζεται στην αλλαγή του τρόπου ζωής, δηλαδή τροποποιημένη διατροφή ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου, άσκηση και στην ακολούθηση κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής.

Διαιτητική αντιμετώπιση

Οι κύριοι στόχοι της διαιτητικής θεραπείας είναι η διατήρηση των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα όσο το δυνατό κοντά στα φυσιολογικά επίπεδα αλλά και η ελαχιστοποίηση του κινδύνου υπογλυκαιμίας. Σε περιπτώσεις παχυσαρκίας ενδείκνυται η απώλεια βάρους και η επίτευξη του επιθυμητού. Η δίαιτα των ατόμων θα πρέπει να καλύπτει τις απαιτήσεις του ατόμου σε ενέργεια, να περιέχει μια αναλογία υδατανθράκων και μονοακόρεστων λιπαρών οξέων γύρω στο 60-70% των συνολικών θερμίδων ενώ η πρόσληψη πρωτεϊνών να είναι 15-20%. Οι σύνθετοι υδατάνθρακες και οι φυτικές ίνες θα πρέπει να προτιμούνται λόγω της ικανότητας τους να απορροφώνται βραδύτερα από τον οργανισμό και δεν μεταβάλλουν την γλυκόζη του αίματος. Θα πρέπει να αποφεύγονται τα ζωικά λίπη και τα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι, ενώ τα μονοακορεστα λίπη (πχ. ελαιόλαδο) έχουν ευεργετική δράση. Επιπλέον συνίσταται η αποφυγή της κατανάλωσης αλκοόλ εξαιτίας της αύξησης θερμίδων που προκαλεί. Όσον αφορά την σωματική άσκηση, φέρει ευεργετικά αποτελέσματα στους πάσχοντες αλλά η διάρκεια και η ένταση της υπολογίζεται από το άτομο.  

Φαρμακευτική αγωγή

Η φαρμακευτική αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη εξαρτάται από την από τον τύπο του διαβήτη που πάσχει το άτομο. Στα άτομα που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 χορηγείται ενδοφλέβια ινσουλίνη ταχείας ή βραδείας δράσεις ενώ στον σακχαρώδη διαβήτη χορηγούνται αντιδιαβητικά φάρμακα και ινσουλίνη.

Συμπερασματικά, η ζωή των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη μπορεί να συνεχιστεί κανονικά μετά  την διάγνωση του, με την κατάλληλη διατροφική καθοδήγηση από εξειδικευμένο επιστήμονα υγείας σε συνδυασμό με την τροποποίηση των καθημερινών συνηθειών τους.

Άρθρο της φοιτήτριας Άννας-Βιολέτας  Καραγκούνη του τμήματος Διατροφής – Διαιτολογίας, Α. ΤΕΙ Κρήτης, Παράρτημα Σητείας, email:av.karagouni@gmail.com.